در واقع فوايد و آثارى كه در جمله‌هاى قبل آمده ، مربوط به اين جهان است و آنچه در دو جملهء اخير آمده ، مربوط به جهان ديگر و ذخيرهء يوم المعاد است و به اين ترتيب حمد پروردگار مايهء نجات در دنيا و آخرت است و چه زيباست كه در اين جمله‌هاى كوتاه تمام ابعاد و نكات را در كوتاهترين عبارت بيان فرموده است . بىجهت نيست كه ابن ابى الحديد هنگامى كه به شرح اين خطبه مىرسد و از كنايات و تعبيرات لطيف و بديع آن سرمست مىگردد ، مىگويد : « فسبحان من خصّه بالفضائل الّتى لا تنتهى السنة الفقهاء الى و صفها و جعله امام كلّ ذى علم و قدوة كلّ صاحب خصيّة ، منزه است خدايى كه على ( ع ) را به فضايلى مخصوص كرد كه زبان فصيحان توان وصف آن را ندارد و او را بر هر عالمى مقدّم داشت و پيشوا و اسوهء هر صاحب فضيلتى كرد » . سپس به سراغ ريشهء تمام نيكيها و پاكيها و فضايل و افتخارات يعنى شهادت به توحيد مىرود و مىفرمايد : « من گواهى مىدهم كه جز خداوند معبودى نيست ، يگانه و بىشريك است » ( و اشهد ان لا إله الّا اللّه وحده لا شريك له ) . پناه گرفتن ، در سايهء توحيد هم به خاطر آن است كه ريشهء تمام عقايد و افكار پاك و اعمال صالح است و هم به خاطر اين كه كسانى كه مدّعى الوهيت آن حضرت بودند به نادرستى اعتقاد خود پى ببرند . سپس مىافزايد : « ( اين شهادت و گواهى من به حقيقت توحيد يك شهادت ساده نيست بلكه ) شهادتى است كه خلوص آن آزموده شده و عصاره و جوهرهء آن را در عمق عقيدهء خود ، جاى داده‌ام ( نه تنها زبان من كه تمام ذرّات وجودم و اعماق روح و جانم به آن گواهى مىدهد ) » ( شهادة ممتحنا « 1 » اخلاصها معتقدا مصاصها « 2 » ) .

--> ( 1 ) « ممتحن » از مادهء « محن » بر وزن « رهن » به معنى آزمايش و امتحان است ، ولى بعضى از ارباب لغت گفته‌اند ريشهء اصلى آن بيرون آوردن خاك ، به هنگام حفر چاه است . ( 2 ) « مصاص » از مادهء « مصّ » ( بر وزن نصّ ) در اصل به معنى چشيدن و مكيدن است و از آنجا كه به هنگام مكيدن چيزى ، خالص و عصارهء آن وارد بدن انسان مىشود ، « مصاص » به معنى خالص آمده است .